Wstęp
Wyobraź sobie scenariusz: mimo regularnego współżycia nie udaje Ci się zajść w ciążę, w cyklu pojawiają się niepokojące plamienia, a kolejne dodatnie testy ciążowe znów kończą się na etapie poronienia. Czujesz się zagubiona, bo każde badanie wskazuje „wszystko w normie” – słyszysz, że „to po prostu uroda” a na horyzoncie wciąż brak wyjaśnień. Może nadszedł czas, aby pomyśleć czy to nie przewlekłe zapalenie endometrium – stan zapalny błony śluzowej macicy, który łączy te pozornie niezależne problemy.
Czym jest przewlekłe zapalenie endometrium?
Przewlekłe zapalenie endometrium (ang. chronic endometritis) to trwający miesiącami lub latami stan zapalny błony śluzowej macicy, w którym kluczową rolę odgrywają bakterie i zaburzenia lokalnego mikrobiomu. W praktyce oznacza to obecność specyficznych komórek plazmatycznych w tkance endometrium, które zaburzają jego fizjologiczną funkcję. Choć badania wskazują, że CE występuje u około 2,8–30 % kobiet z problemami niepłodności, w grupach z nawracającymi poronieniami lub powtarzanymi niepowodzeniami procedur in vitro sięga nawet 67,5 %.
Mechanizmy – jak przewlekłe zapalenie endometrium wpływa na płodność i cykl?
Do najczęstszych patogenów powodujących CE należą Escherichia coli, Streptococcus agalactiae oraz bakterie beztlenowe jak Gardnerella vaginalis czy Ureaplasma lub Mycoplasma. Nie bez znaczenia są też przebyte zabiegi ginekologiczne – łyżeczkowania, wprowadzenie wkładki domacicznej lub infekcje pochwowe, które zaburzają równowagę mikrobiologiczną. Z pozoru niewielki, przewlekły stan zapalny może bardzo poważnie zaburzać funkcjonowanie błony śluzowej macicy. Endometrium pełni kluczową rolę w przyjęciu zarodka i utrzymaniu ciąży. Jeśli jest w stanie zapalnym, jego struktura i „gościnność” biologiczna zostają zaburzone. W warunkach CE zmniejsza się liczba tzw. komórek receptywnych endometrium oraz zaburzeniu ulega ekspresja białek adhezyjnych, takich jak integryny czy LIF (leukemia inhibitory factor). To właśnie one pozwalają zarodkowi „przyczepić się” do śluzówki. Stan zapalny może też prowadzić do nadprodukcji cytokin prozapalnych (np. IL-6, TNF-alfa), które działają toksycznie zarówno na zarodek, jak i na wczesne stadium rozwoju łożyska. To zwiększa ryzyko poronienia – nawet jeśli do zapłodnienia i implantacji dojdzie. W przewlekłym zapaleniu endometrium nie działa też prawidłowo regeneracja błony śluzowej po miesiączce. To tłumaczy nieregularne krwawienia, plamienia między miesiączkami czy plamienia przed okresem. Dla części kobiet to jedyny objaw, który daje jakikolwiek sygnał, że „coś jest nie tak”.
Objawy, które łatwo przeoczyć
Przewlekłe zapalenie endometrium często nie daje gwałtownych dolegliwości. Kobiety skarżą się na nieregularne plamienia między miesiączkami, przedłużające się, obfite miesiączki, niewielkie krwawienia po stosunku czy przewlekłe uczucie dyskomfortu w dole brzucha. Często pierwszym „głośnym” objawem jest brak efektu leczenia niepłodności – naturalnej lub przy zastosowaniu procedur wspomaganego rozrodu. W grupie z nawracającymi implantacyjnymi porażkami CE występuje w 14–42 %, a w przypadku powtarzających się poronień ich ryzyko było w jednym z badań ponad 3,6-krotnie wyższe niż u kobiet bez tej diagnozy.
Diagnostyka – histeroskopia i biopsja
Ponieważ standardowe USG czy badania krwi najczęściej nie wychwytują CE, złotym standardem pozostaje połączenie histeroskopii z oceną mikroskopową. Histeroskopia pozwala uwidocznić charakterystyczne zmiany – mikropolipy, przekrwienie błony śluzowej („strawberry aspect”), drobne ogniskowe przekrwienie, obrzęk podścieliska czy ogniska krwotoczne. Jednak bez pobrania próbki endometrium i przeprowadzenia badań histopatologicznych nie da się postawić pewnej diagnozy.
Rola immunohistochemii CD138
Oznaczenie markerów plazmocytów (CD138) w próbkach endometrium zdecydowanie poprawia czułość diagnostyki, umożliwiając identyfikację nawet nielicznych komórek zapalnych. W metaanalizie uwzględniającej różne kryteria histeroskopowe czułość sięgała 84 %, a specyficzność 89 %, co świadczy o wysokiej skuteczności tej metody.
Leczenie przewlekłego zapalenia endometrium i nadzieja na poprawę – jak zwalczyć zapalenie endometrium i poprawić płodność.
Podstawą terapii jest antybiotykoterapia – zazwyczaj doksycyklina przez 14 dni z ewentualnym uzupełnieniem metronidazolem. Po zakończeniu leczenia zaleca się kontrolną biopsję, by potwierdzić wyeliminowanie zapalenia. U większości kobiet skuteczne leczenie CE wiąże się z istotną poprawą wyników reprodukcyjnych – wzrostem odsetka ciąż klinicznych i liczby urodzeń żywych dzieci, a także ustabilizowaniem cyklu i ustąpieniem plamień.
Podsumowanie
Przewlekłe zapalenie endometrium to cichy wróg, który może odpowiadać za niepłodność, nieprawidłowe krwawienia i poronienia. Wczesna diagnostyka oraz odpowiednie leczenie antybiotykami dają realną szansę na powrót do zdrowia i realizację marzeń o dziecku. Mogą pomóc również w wyeliminowaniu nieprawidłowych krwawień. Jeśli dostrzegasz u siebie wspomniane w artykule objawy, porozmawiaj z lekarzem o możliwości badania CE. Zachęcam również do zapisania się do mojego newslettera, w którym dzielę się praktycznymi wskazówkami na temat zdrowia kobiet.
Bibliografia
1. Endometritis. StatPearls. NCBI Bookshelf; 2021. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553124/
2. Kitaya K, Yasuo T. Chronic endometritis. Diagnostics. 2022;12(11):2711. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36359553/
3. Riemma G, et al. Hysteroscopic criteria for the diagnosis of chronic endometritis: meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. 2025;233(1):12–24.e4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40073921/
4. Yang M, et al. The effect of chronic endometritis and treatment on patients with… BMC Womens Health. 2023. https://bmcwomenshealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12905-023-02499-6